فلوراید و آثار آن بر سلامت | آیا فلوراید ضرر دارد؟

فلوراید یکی از پرکاربردترین مواد معدنی در دنیای بهداشت دهان و دندان است. بسیاری از ما با آن در قالب خمیردندان، دهان شویه یا حتی آب آشامیدنی برخورد داشته ایم. اما آیا این ماده مفید همیشه ایمن است؟

در این مقاله، به صورت علمی و بی طرفانه به بررسی فلوراید و آثار آن بر سلامت و خطرات احتمالی آن می پردازیم.

فلوراید چیست و از کجا تأمین می‌شود؟

فلوراید یک ماده معدنی طبیعی است که در خاک، آب، برخی مواد غذایی و ترکیبات دندانی وجود دارد. این ماده به‌صورت طبیعی در آب بسیاری از مناطق جهان یافت می‌شود.

در برخی کشورها به صورت کنترل شده به آب آشامیدنی افزوده می شود تا از پوسیدگی دندان ها جلوگیری کند.

همچنین فلوراید به عنوان ترکیب فعال در خمیردندان ها، دهان شویه ها و درمان های دندان پزشکی به‌کار می‌رود.

چرا فلوراید در سلامت دهان و دندان اهمیت دارد؟

فلوراید به طور مستقیم بر مینای دندان اثر می‌گذارد و باعث بازسازی سطحی مینای دندان می‌شود. این ماده همچنین جلوی فعالیت باکتری های مولد پوسیدگی را می‌گیرد.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) و انجمن دندان پزشکی آمریکا (ADA) بارها بر اهمیت مصرف به اندازه فلوراید تأکید کرده‌اند، چرا که نقش کلیدی در کاهش پوسیدگی دندان در جمعیت عمومی دارد.

فلوراید چگونه از پوسیدگی دندان جلوگیری می‌کند؟

فلوراید از طریق تقویت مجدد مینای دندان و بازگرداندن مواد معدنی به ساختار دندان‌ها، به پیشگیری از پوسیدگی کمک می‌کند.

این فرایند، که به آن remineralization گفته می‌شود، می‌تواند ضایعات ابتدایی مینای دندان را به‌طور طبیعی ترمیم کند.

همچنین فلوراید توانایی کاهش تولید اسید توسط باکتری‌ها را دارد که عاملی مهم در ایجاد پوسیدگی است.

منابع رایج فلوراید در زندگی روزمره

بسیاری از افراد از منابع مختلفی فلوراید دریافت می‌کنند، از جمله:

• خمیردندان های حاوی فلوراید

• دهان‌شویه‌های ضدپوسیدگی

• آب آشامیدنی فلورایددار

• برخی مواد غذایی دریایی و چای

• مکمل‌های فلوراید (تحت تجویز پزشک)

در صورت استفاده هم‌زمان از چند منبع، باید به میزان مصرف توجه داشت تا از دریافت بیش از حد فلوراید جلوگیری شود.

آیا فلوراید ضرر دارد؟ بررسی علمی نگرانی ها

گرچه فواید فلوراید و آثار آن بر سلامت دهان اثبات شده است، اما نگرانی هایی نیز در مورد مصرف بیش ازحد آن وجود دارد. مصرف مکرر و زیاد فلوراید ممکن است منجر به شرایطی به نام فلوروزیس دندانی شود، که با تغییر رنگ دندان ها یا ایجاد لکه‌های سفید همراه است.

در موارد نادر و مصرف شدید، فلوراید ممکن است بر سلامت کلی بدن مانند تیروئید یا کلیه تأثیر بگذارد. اما این نگرانی ها اغلب زمانی مطرح می شوند که مصرف فلوراید خارج از حد مجاز باشد.

فلوروزیس دندانی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

فلوروزیس بیشتر در دوران کودکی (زیر ۸ سال) رخ می‌دهد، زمانی که دندان‌ها هنوز در حال شکل گیری هستند.

مصرف بیش ازحد فلوراید در این سنین می‌تواند باعث ایجاد خطوط سفید، لکه‌های قهوه‌ای یا ناهنجاری های ظاهری مینای دندان شود. با این حال، فلوروزیس معمولاً جنبه زیبایی دارد و بر عملکرد دندان تأثیر نمی‌گذارد، مگر در موارد بسیار شدید.

فلوراید در کودکان: مفید یا مضر؟

در کودکان، فلوراید نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی ایفا می‌کند. اما رعایت مقدار مصرف بسیار حیاتی است.

خمیردندان کودکان باید فلوراید کمتری داشته باشد (حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ppm) و اندازه نخود از آن استفاده شود. کودکان باید آموزش ببینند که خمیردندان را نبلعند.

همچنین استفاده از مکمل‌های فلوراید فقط در صورت تجویز دندان‌پزشک توصیه می‌شود.

مصرف فلوراید در بارداری: بایدها و نبایدها

زنان باردار اغلب نگران تأثیر فلوراید بر جنین هستند. تحقیقات جهانی فلوراید و آثار آن بر سلامت نشان می‌دهد که استفاده موضعی از فلوراید مانند خمیردندان و دهان‌شویه‌ها در دوران بارداری بی‌خطر است.

با این حال، مصرف مکمل‌های خوراکی فلوراید در این دوران باید با مشورت پزشک انجام شود. حفظ سلامت دهان مادر در بارداری، به سلامت کلی جنین نیز کمک می‌کند.

آب‌های فلورایددار: بررسی فواید و پیامدها

در بسیاری از کشورها، فلوراید به صورت کنترل شده به آب آشامیدنی اضافه می‌شود.

این اقدام با هدف کاهش پوسیدگی دندانی در سطح جامعه انجام می شود و به‌خصوص در مناطقی با دسترسی محدود به خدمات دندان پزشکی مفید است.

با این حال، برخی کشورها با تردید به این سیاست نگاه می‌کنند و نگرانی هایی درباره فلوروزیس یا تأثیرات طولانی مدت مطرح کرده‌اند. مقدار استاندارد فلوراید در آب معمولاً بین ۰.۷ تا ۱ ppm است.

چه افرادی باید در مصرف فلوراید محتاط باشند؟

• کودکان زیر ۶ سال: چون دندان‌ها در حال شکل‌گیری هستند.

• افراد با بیماری های کلیوی یا متابولیکی: ممکن است دفع فلوراید در بدن آن‌ها با اختلال مواجه شود.

• افرادی که در مناطق با سطح بالای فلوراید زندگی می‌کنند: مثل مناطقی با آب طبیعی غنی از فلوراید.

در این موارد، مشورت با پزشک یا دندان‌پزشک ضروری است.

نظر سازمان های معتبر جهانی درباره فلوراید و آثار آن بر سلامت

سازمان‌های جهانی مانند WHO، CDC، ADA و Fédération Dentaire Internationale (FDI) همگی از فلوراید به عنوان یک ابزار مؤثر در کاهش پوسیدگی دندان حمایت می‌کنند.

این سازمان ها فلوراید و آثار آن بر سلامت را تأکید دارند که در صورت مصرف صحیح و کنترل شده، فلوراید یک ماده بی‌خطر و مفید است. تحقیقات گسترده و بررسی های آماری در کشورهای مختلف نیز این موضوع را تأیید کرده‌اند.

جمع بندی: آیا باید نگران فلوراید باشیم؟

فلوراید اگر به‌اندازه و تحت نظارت مصرف شود، ماده‌ای بسیار مفید برای سلامت دهان است.

خطرات آن تنها در مصرف بی‌رویه یا در افراد خاص بروز می‌کند.

بنابراین، استفاده از محصولات فلوراید‌دار با راهنمایی دندان پزشک، حفظ بهداشت دهان و آگاهی از منابع فلوراید، بهترین راه برای بهره مندی از فواید آن بدون نگرانی از عوارض است.

دکتر مریم افضلی با تجربه در درمان ارتودنسی، به ارتباط میان سلامت دندان و عملکرد گوارشی توجه ویژه دارد.
او با بررسی کامل وضعیت دهان و فک، طرح درمانی متناسب با نیازهای عملکردی و زیبایی هر بیمار ارائه می‌دهد.